Bu yazıda 2026 yılında yürürlüğe giren yeni Yerli Malı Tebliği’nin getirdiği dijitalleşme, denetlenebilir yapı, kamu ihalelerindeki önemi ve üreticilere sağladığı avantajlar ile sürece dair merak edilen soruların cevaplarını detaylıca öğrenebilirsiniz.
Yazı dizisindeki diğer yazıları görmek için tıklayın.
Yeni Yerli Malı Tebliğinin Amacı
Yerli Malı Tebliği, kamu alımlarında ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın yerli mala ilişkin uygulamalarında, bir ürünün hangi şartlarla “yerli malı” sayılacağını ve bunun nasıl belgelendirileceğini düzenleyen temel mevzuat çerçevesidir. 25 Ocak 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan SGM-2024/10 sayılı Yerli Malı Tebliği ile, 2014 tarihli önceki düzenleme yürürlükten kaldırılmış; yerli malı tespiti, Yerli Malı Belgesi düzenlenmesi ve buna esas teşkil eden başvuru, inceleme ve denetim süreçleri yeniden tanımlanmıştır. Tebliğ, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 63’üncü maddesine dayanmakta; kamu alımlarında yerli ürünlere tanınan avantajın daha sağlam, ölçülebilir ve denetlenebilir bir zemine oturtulmasını amaçlamaktadır.
Yürürlük Tarihleri ve Dijitalleşen Başvuru Süreci
Yeni düzenlemenin hazırlık niteliğindeki bazı hükümleri 5 Kasım 2025 tarihinde yürürlüğe girmiş, uygulamanın esasını oluşturan ana hükümler ise 1 Ocak 2026 itibarıyla yürürlüğe alınmıştır. Böylece 2026 yılı başından itibaren Yerli Malı Belgesi başvurularında yeni sistem fiilen uygulanmaya başlamıştır. TOBB tarafından yayımlanan Uygulama Usul ve Esasları da bu yeni dönemin operasyonel çerçevesini belirlemiş; başvuru, kontrol ve onay süreçlerini dijital ortamda işleyen bir yapıya kavuşturmuştur.
Basit Montajdan Katma Değerli Üretime Geçiş
Yeni Tebliğ ile asıl hedef, yerli üretimi basit montajdan ayıran, katma değeri ve üretim sürecini görünür kılan daha güçlü bir belgelendirme rejimi kurmaktır. Makine sanayiimizin uzun süredir işaret ettiği sorunlardan biri, yerli katkı iddiasının çoğu durumda kapasite raporu ve sınırlı belge denetimiyle sonuçlandırılması; teslim edilen ürünün mevzuatın aradığı yerli katkı oranını gerçekten taşıyıp taşımadığının yeterince test edilememesiydi. Kamu alımlarında yerli ürüne sağlanan avantajın uygulamada zayıflaması da aynı sorunun bir uzantısıydı.
Beyana Dayalı Sistemden Denetlenebilir Yapıya
Bu çerçevede sanayi sicil belgesi, üretim konusu uyumu, yerli katkı oranı, zorunlu yerli girdi yaklaşımı, teknik uzman ve mali uzman incelemesi, Sanayi Bilgi Sistemi (SBS) üzerinden dijital başvuru, TOBB/TESK kontrolü ile ara kontrol ve inceleme mekanizmaları, sistemin ana unsurları haline getirilmiştir. Böylece yerli malı tespiti, yalnızca beyana dayalı bir işlem olmaktan çıkarılmış; teknik ve mali olarak doğrulanabilen bir yapıya dönüştürülmüştür.
Makine sanayiimiz açısından bakıldığında, bu yeni dönem bir yandan geçmişte eleştirilen bazı zafiyetlerin giderilmesiyle birlikte, yerli katkı oranının kâğıt üzerinde değil, fiilen ve denetlenebilir şekilde ortaya konulmasını hedeflemekte, diğer yandan da Türkiye’de gerçek anlamda tasarım, mühendislik, imalat, montaj, test ve geliştirme faaliyeti yürüten makina imalatçılarımız için daha net ve daha adil bir çerçeve oluşturmaktadır. Bu yönüyle Yerli Malı Belgesi artık yalnızca bir şekil şartı değil; ürünün üretim yapısını, yerli katkı düzeyini ve sanayi ekosistemi içindeki yerini gösteren stratejik bir belge niteliği kazanmıştır.
Sadece Fiyat Avantajı Değil, Ürünün “Yerlilik Pasaportu”
Yeni yaklaşım, ürünün Türkiye’de ne ölçüde katma değer yarattığını, ithal girdilere ne kadar bağımlı olduğunu, üretim sürecinin hangi aşamalarının Türkiye’de gerçekleştiğini, tedarik zincirinin ne kadar izlenebilir olduğunu ve üreticinin dijital olarak doğrulanabilir veri sunup sunamadığını esas almaktadır. Bu nedenle Yerli Malı Belgesi, yeni dönemde kamu ihalelerinde fiyat avantajı sağlayan bir belge olma niteliğinin yanında; ürünün teknik, mali ve üretimsel kimliğini gösteren bir “yerlilik pasaportu” olarak önem kazanmaktadır.
Yerli Malı Belgesi’nin Kamu İhaleleri Açısından Anlamı
Yerli Malı Belgesi’nin en görünür etkisi kamu ihalelerinde ortaya çıkar.
Belge, kamu ihalelerinde yerli malı teklif eden isteklilere sağlanan fiyat avantajının uygulanabilmesi için teknik ve hukuki dayanak oluşturur. Ancak yeni sistemde bu avantajdan yararlanmak daha disiplinli bir belge yönetimi gerektirir.
Belgenin alınmış olması tek başına yeterli değildir. Belgenin dayandığı bilgilerin doğru olması, YKO hesabının mevzuata uygun yapılması, tedarikçi belgelerinin geçerli olması, üretim sürecinin fiilen Türkiye’de gerçekleşmesi ve ara kontrol veya resen inceleme halinde tüm bilgilerin doğrulanabilir olması gerekir.
Belge iptal edilirse kamu ihalesinde sağlanan avantaj da ortadan kalkar. Bu nedenle Yerli Malı Belgesi, ihale stratejisinin parçası olduğu kadar kurumsal risk yönetiminin de parçası haline gelmiştir.
Yeni Yerli Malı Mevzuatı ve Yerli Malı Belgesinin Kamu İhalelerindeki Rolü Hakkında
Sık Sorulan Sorular
Soru: Yeni Yerli Malı Mevzuatı’na nereden ulaşabilirim?
Firmalarımız Yerli Malı mevzuatına (SGM-2024/10 sayılı Yerli Malı Tebliği, 0,1 ve 0,6 katsayılı listeler ve “Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Yerli Malı Belgesinin Düzenlenmesine İlişkin Uygulama Usul ve Esasları” dokümanı) Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın Yerli Malı için hazırladığı internet sayfası üzerinden ulaşabilirler.
Soru: Yerli Malı Belgesi kamu ihalelerinde ne sağlar?
Belge, kamu ihalelerinde yerli malı teklif eden isteklilere fiyat avantajı uygulanabilmesi için kullanılır. Ancak avantajdan yararlanmak için belgenin geçerli, doğru ve denetlenebilir olması gerekir.
Soru: Belgemiz sonradan iptal edilirse ihale sürecimiz etkilenir mi?
Evet. Belge iptal edildiğinde yerli malı statüsü ortadan kalkar. İptal bilgisi SBS veri tabanına işlendiğinde belgenin kamu ihalelerinde kullanılma imkânı sona erer.
Soru: Yerli Malı Belgesi almak ihale riskini tamamen ortadan kaldırır mı?
Hayır. Belge, ihale avantajı için gereklidir; ancak belgeye esas bilgilerin sonradan denetlenmesi mümkündür. Bu nedenle belge yönetimi, başvuru sonrası da sürdürülmesi gereken bir uyum sürecidir.
Yeni Yerli Malı Tebliği Rehberi – Diğer Yazılar
- Yeni Yerli Malı Tebliği Rehberi Önsözü
- (1) Yeni Yerli Malı Tebliği, Amacı ve Kamu İhalelerindeki Önemi
- (2) Yeni Yerli Malı Tebliği Yürürlük Takvimi ve Geçiş Süreci
- (3) Yerli Katkı Oranı Nasıl Hesaplanır?
- (4) Yeni Yerli Malı Tebliği’nde İthal Girdi Katsayıları ve 0,1 – 0,6 Listelerinin Önemi
- (5) Yeni Yerli Malı Tebliği ile Tedarik Zinciri Yönetimi
- (6) Yeni Yerli Malı Tebliği’nde Yerli Kabul Edilen Özel Girdiler
- (7) Teknolojik Ürün Belgesi, Yazılım ve Yüksek Teknoloji Üretimi
- (8) Yerli Katkı Oranı Hesaplamaları: Örnek Senaryolar
- (9) Dijital Başvuru Süreci, ERP Kullanımı ve Veri Tutarlılığı
- (10) Kurumsal Görev Dağılımı ve Bakanlığın Müdahale Yetkisi
- (11) Denetim, Yaptırım ve İtiraz Mekanizmaları
- (12) Yerli Malı Belgesi İçin Hazırlık Kontrol Listesi