Bu yazıda yeni dönemde uygulanan yıllık yüzde beşlik ara kontrolleri, yanlış beyan halinde üretici ve uzmanlara verilen yaptırımları ile belge kararlarına karşı TOBB nezdindeki itiraz ve denetim mekanizmasını öğrenebilirsiniz.
Yazı dizisindeki diğer yazıları görmek için tıklayın.
Ara Kontrol, Denetim ve Yaptırımlar
Yeni sistemde düzenlenen belgelerin güvenilirliğini sağlamak için ara kontrol mekanizması öngörülmüştür.
Bakanlık, her yıl düzenlenen belgelerin en az %5’ine yönelik ara kontrol planlaması yapar. Ara kontrollerde, belgeyi düzenleyen uzmanla kontrolü yapan uzmanın farklı olması gerekir. Bu, sistemin tarafsızlığını güçlendirmeyi amaçlar.
Yanlış beyan veya mevzuata aykırılık halinde yaptırımlar oldukça ağırdır.
Üreticiden kaynaklanan bir nedenle belge iptal edilirse, üretici iptal tarihinden itibaren bir yıl süreyle aynı ürün için yeni belge başvurusu yapamaz.
Mali uzmandan kaynaklanan hatalarda, ilk tespitte bir yıl, tekrarında üç yıl süreyle bu tebliğ kapsamında görev alma yasağı uygulanabilir.
Teknik uzmanın görevini doğru yapmadığının tespiti halinde uyarı, yetkinin askıya alınması veya yetkinin tamamen iptali gündeme gelebilir. Yetkisi iptal edilen teknik uzman yeniden teknik uzmanlık başvurusu yapamayabilir.
Belge iptalinde sorumluluğu tespit edilen oda veya borsa ilk tespitte uyarılır. İki yıl içinde ikinci tespit halinde belge düzenleme yetkisi altı ay süreyle askıya alınabilir.
Yanlış beyanda bulunanlar hakkında Türk Ceza Kanunu kapsamında adli mercilere suç duyurusunda bulunulabilir. Ticari sırların yetkisiz paylaşılması da yaptırıma tabidir.
Denetim ve Yaptırımlar Hakkında
Sık Sorulan Sorular
Soru: Yanlış beyan verilirse yaptırımlar ne olur?
Yanlış beyan durumunda belge iptal edilebilir. Üreticiden kaynaklanan iptal halinde üretici bir yıl süreyle aynı ürün için yeniden başvuru yapamaz. Mali uzman ilk tespitte bir yıl, tekrarı halinde üç yıl görev alamayabilir. Teknik uzmanın yetkisi askıya alınabilir veya iptal edilebilir. Oda veya borsa da uyarı veya belge düzenleme yetkisinin geçici olarak askıya alınması yaptırımıyla karşılaşabilir. Ayrıca adli süreç gündeme gelebilir.
Soru: Yanlış hesaplama ile kasıtlı yanıltma arasında fark var mı?
Evet. Hata teknik veya mali bir değerlendirme yanlışından kaynaklanıyorsa düzeltme mekanizmaları işletilebilir. Ancak kasıtlı yanıltma, sahte veya gerçeğe aykırı belge, yanlış beyan veya ticari sırların usulsüz kullanımı söz konusuysa yaptırımlar ağırlaşır.
Soru: Belge iptal edilirse aynı ürün için tekrar başvuru yapılabilir mi?
İptal üreticiden kaynaklanıyorsa, üretici bir yıl süreyle aynı ürün için yeni başvuru yapamaz.
Soru: Ara kontrolde hangi belgeler istenebilir?
Başvuruya esas maliyet hesapları, faturalar, ERP kayıtları, tedarikçi belgeleri, teknik raporlar, üretim reçeteleri, Sanayi Sicil Belgesi, kapasite raporu ve beyan edilen girdilere ilişkin diğer kanıtlayıcı belgeler istenebilir.
İtiraz Mekanizması ve Hak Arama Yolları
Yeni sistemde itiraz mekanizması, sadece başvuru sahibinin hakkını aradığı bir süreç değildir. Aynı zamanda sistemin teknik doğruluğunu, belge güvenilirliğini ve kamu alımlarındaki yerli malı avantajının doğru kullanılmasını sağlayan bir denetim aracıdır.
İtiraz, belgeyi düzenleyen ilgili oda veya borsa üzerinden başlatılır. Oda süreci TOBB’a iletebilir. TOBB, yerli malı koşullarının taşınıp taşınmadığı konusunda tereddüt oluşması halinde farklı bir teknik uzman veya uzman heyeti görevlendirebilir.
Ara kontrol sonucuna da itiraz edilebilir. Bu durumda TOBB tarafından belirlenecek farklı bir heyet tarafından yerinde denetim tekrarlanabilir. Ancak bu heyetin değerlendirmesi sonucunda verilen karar nihai teknik değerlendirme niteliği taşır.
İtiraz süreçlerinde uzman tarafsızlığı önemlidir. İtirazı inceleyecek uzmanın üreticiyle, üreticinin eşiyle veya üçüncü dereceye kadar kan hısımlarıyla bağının bulunmaması gerekir.
İtiraz aşamasında sadece yeni beyanlar değil, ilk başvuru anında SBS sistemine girilen dijital kayıtlar da esas alınır. Bu nedenle başvuru anındaki veri kalitesi, itiraz aşamasında belirleyici hale gelir.
İtiraz Mekanizması ve Hak Arama Yolları Hakkında
Sık Sorulan Sorular
Soru: Odanın Yerli Malı Belgesi başvurumuzu reddetmesi veya yerlilik oranını beklediğimizden düşük belirlemesi durumunda kime başvurmalıyız?
İtiraz başvurusu belgeyi düzenleyen ilgili odaya yapılır. Oda süreci TOBB’a iletir. TOBB, tereddüt oluşması halinde başka bir oda veya borsa bünyesinden ya da kendi yetkilendirdiği listeden farklı bir teknik uzman görevlendirerek dosyayı yeniden inceletebilir.
Soru: Ara kontrol sonucunda belgemiz iptal edilirse, bu karara karşı savunma hakkımız var mı?
Evet. Ara kontrol sonucuna itiraz edilebilir. Bu durumda TOBB tarafından belirlenecek farklı bir heyet tarafından denetim yerinde tekrarlanır. Ancak bu heyetin değerlendirmesi sonucunda verilecek karar nihai kabul edilir.
Soru: Rakip bir firmanın yerli malı belgesinin usulsüz olduğunu düşünüyoruz. Şikayet/itiraz mekanizması nasıl işler?
Bakanlık, yerli malı belgelerini hem şikayet üzerine hem de resen inceleyebilir. İnceleme sonucunda belgenin yanıltıcı bilgiye dayandığı tespit edilirse belge iptal edilir ve ilgili yaptırımlar uygulanır.
Soru: İtiraz sürecinde ek bir maliyetle karşılaşır mıyız?
Evet. Yerli Malı Belgelerine ilişkin itiraz ücretleri 5174 sayılı Kanun uyarınca TOBB tarafından belirlenir ve başvuru sahibi tarafından karşılanır. Bakanlıkça görevlendirilen uzmanlarca inceleme yapılması halinde inceleme ücreti de ilgili oda veya borsa üzerinden yönetilir.
Soru: İtirazımız teknik bir hatadan kaynaklanıyorsa ve haklı bulunursak süreç nasıl düzelir?
İtiraz haklı bulunursa ve hata mali uzman veya oda görevlisinden kaynaklanıyorsa sistem üzerinden gerekli düzeltmeler yapılır. Ancak hata kasıtlı yanıltmaya dayanıyorsa belgeyi düzenleyen oda uyarılabilir; mali uzman ise ilk tespitte bir yıl, tekrarında üç yıl sistemden men edilebilir.
Soru: İtiraz süreci devam ederken mevcut belgemizi kamu ihalelerinde kullanmaya devam edebilir miyiz?
Belge iptal edilmediği sürece geçerliliğini korur. Ancak ara kontrol veya resen inceleme sonucunda iptal kararı verilirse, bu bilgi 10 iş günü içinde SBS veri tabanına işlenir ve belge kamu ihalelerinde kullanılamaz hale gelir.
Yeni Yerli Malı Tebliği Rehberi – Diğer Yazılar
- Yeni Yerli Malı Tebliği Rehberi Önsözü
- (1) Yeni Yerli Malı Tebliği, Amacı ve Kamu İhalelerindeki Önemi
- (2) Yeni Yerli Malı Tebliği Yürürlük Takvimi ve Geçiş Süreci
- (3) Yerli Katkı Oranı Nasıl Hesaplanır?
- (4) Yeni Yerli Malı Tebliği’nde İthal Girdi Katsayıları ve 0,1 – 0,6 Listelerinin Önemi
- (5) Yeni Yerli Malı Tebliği ile Tedarik Zinciri Yönetimi
- (6) Yeni Yerli Malı Tebliği’nde Yerli Kabul Edilen Özel Girdiler
- (7) Teknolojik Ürün Belgesi, Yazılım ve Yüksek Teknoloji Üretimi
- (8) Yerli Katkı Oranı Hesaplamaları: Örnek Senaryolar
- (9) Dijital Başvuru Süreci, ERP Kullanımı ve Veri Tutarlılığı
- (10) Kurumsal Görev Dağılımı ve Bakanlığın Müdahale Yetkisi
- (11) Denetim, Yaptırım ve İtiraz Mekanizmaları
- (12) Yerli Malı Belgesi İçin Hazırlık Kontrol Listesi