Bu yazıda Yerli Katkı Oranı şartları, hesaplama yöntemleri, girdi haritasının önemi ve oranı yüzde 51’in altında kalan ürünler için Yerli Katkı Oranı Raporu alınması süreçleri hakkında detaylı bilgiler yer almaktadır.
Yazı dizisindeki diğer yazıları görmek için tıklayın.
“Üretim yeri”nden “yerli katma değer”e geçiş
Yeni sistemin merkezinde Yerli Katkı Oranı, yani YKO bulunmaktadır.
Sanayi ürünleri bakımından bir ürünün yerli malı kabul edilebilmesi için temel olarak üç şartın birlikte sağlanması gerekir:
- Ürün Sanayi Sicil Belgesi’ne sahip bir işletme tarafından üretilmelidir.
- Üretim sürecinin önemli aşamaları ve ekonomik yönden gerekli görülen en son esaslı işçilik Türkiye’de gerçekleştirilmelidir.
- Ürünün Yerli Katkı Oranı en az %51 olmalıdır.
Bu üç şart, yeni sistemin ana omurgasını oluşturmaktadır. Bunlardan biri eksik olduğunda, ürünün yerli malı olarak belgelendirilmesi mümkün olmayabilir.
Yeni düzenleme, sadece montaj veya basit birleştirme işlemlerini yeterli görmemekte; yurt dışından getirilen parçaların Türkiye’de sınırlı bir işlemden geçirilerek nihai ürün haline getirilmesi, tek başına yerli malı sayılmak için yeterli kalmamaktadır. Ürünün Türkiye’de gerçekten üretimsel bir dönüşüme uğraması, esaslı işçilik ve üretim aşamalarının burada gerçekleşmesi ürünün yerli malı sayılması için kritik önem taşımaktadır.
Yerli Katkı Oranı (YKO) nasıl hesaplanır?
Yerli Katkı Oranı, ürünün nihai maliyeti içinde yerli girdilerin ve Türkiye’de yaratılan katma değerin ağırlığını gösterir.
Genel mantık şudur: Nihai ürün maliyetinden ithal girdi maliyeti ayrıştırılır; kalan kısım yerli katkı olarak değerlendirilir. Bu hesaplamada satış, pazarlama ve finansman gibi üretim dışı giderler maliyet hesabına dahil edilmez.
Yeni sistemde YKO hesabı sadece “yerli girdi / toplam maliyet” gibi basit bir formülden ibaret değildir. Bazı girdiler için özel katsayılar uygulanmakta, bazı girdiler %100 yerli sayılmaktadır. Yerli girdiler için Yerli Katkı Oranı Raporu veya Yerli Malı Belgesi aranır.
Bu belgelerin bulunmadığı bazı durumlarda ise Sanayi Sicil Belgesi olan tedarikçiden alınan girdiler Bakanlıkça belirlenen oranlarda (%40 oranında) yerli kabul edilir.
Diğer taraftan, girdi 0,1 katsayılı ithal girdi listesinde yer alıyor ve Sanayi Sicil Belgesi sahibi işletmeler tarafından Türkiye’de üretiliyorsa %60 oranında yerli girdi olarak dikkate alınır. Bu nedenle firmaların ürün bazında ayrıntılı bir “girdi haritası” çıkarması gerekir.
Girdi Haritasında Ayrım Yapılması Gereken Girdiler ve Veriler
Firmaların ürün bazında hazırlaması gereken girdi haritasında şu ayrım net yapılmalıdır:
- Yerli Malı Belgesi olan girdiler
- Yerli Katkı Oranı Raporu bulunan girdiler
- Sanayi Sicil Belgesi olan işletmelerden alınan Yerli Katkı Oranı Raporu bulunmayan girdiler
- Küçük tutarlı girdiler
- İthal girdiler
- 0,1 veya 0,6 katsayılı ithal girdi listelerinde yer alan girdiler
- Geri dönüşümden elde edilen girdiler
- Elektrik, su ve doğalgaz gibi üretim sürecinde kullanılan girdiler
- Türkiye’de tescilli patent, faydalı model, marka gibi fikri mülkiyet unsurlarına ilişkin giderler
- Teknolojik Ürün Belgesi bulunan ürünler
Bu ayrım doğru yapılmadığında, ürünün YKO’su yanlış hesaplanabilir. Yanlış hesaplama ise sadece belgenin reddiyle değil, belge alındıktan sonra iptal, yaptırım ve geriye dönük sorumluluk riskleriyle de sonuçlanabilir.
Yerli Malı Tebliği ve Yerli Katkı Oranı Hakkında
Sık Sorulan Sorular
Soru: Ürünümün YKO’su %45 çıktı, hiçbir belge alamaz mıyım?
Yerli Malı Belgesi alamazsınız; çünkü sanayi ürünleri için YKO’nun en az %51 olması gerekir. Ancak ürününüz için Yerli Katkı Oranı Raporu düzenlenebilir. Böylece ürününüzün içindeki yerli katkı oranı belgelenmiş olur ve bu ürün başka bir nihai ürünün girdisi olarak kullanıldığında, o üreticinin YKO hesabına katkı sağlayabilir.
Soru: Yerli Katkı Oranı %51’in altında kalan ürünler için süreç nasıl işler?
YKO %51’in altında kaldığında ürün Yerli Malı Belgesi alamaz. Ancak üreticinin talebi üzerine ilgili oda veya borsa tarafından Yerli Katkı Oranı Raporu düzenlenebilir. Bu raporda belirtilen yerli oran, ürünü girdi olarak kullanan başka bir üreticinin hesabında yerli girdi olarak dikkate alınır; kalan kısım ise ithal girdi kabul edilir.
Soru: Yerli Katkı Oranı Raporu nasıl alınır?
Üretici, kayıtlı olduğu ilgili oda veya borsaya başvurur. Oda veya borsa, ürünün yerli katkı oranını teknik ve mali veriler üzerinden inceler ve raporu düzenler. Bu rapor, Yerli Malı Belgesi yerine geçmez; ancak tedarik zincirinde ürünün yerli katkı payını belgeleyen önemli bir araçtır.
Soru: Yerli Malı Belgesi alamayan bir ürünün yine de ticari değeri olabilir mi?
Evet. Özellikle ana sanayiye veya büyük üreticilere girdi sağlayan firmalar bakımından Yerli Katkı Oranı Raporu önemlidir. Ürün nihai olarak Yerli Malı Belgesi alamasa bile, içindeki yerli oran başka bir üreticinin hesabında kullanılabilir.
Yeni Yerli Malı Tebliği Rehberi – Diğer Yazılar
- Yeni Yerli Malı Tebliği Rehberi Önsözü
- (1) Yeni Yerli Malı Tebliği, Amacı ve Kamu İhalelerindeki Önemi
- (2) Yeni Yerli Malı Tebliği Yürürlük Takvimi ve Geçiş Süreci
- (3) Yerli Katkı Oranı Nasıl Hesaplanır?
- (4) Yeni Yerli Malı Tebliği’nde İthal Girdi Katsayıları ve 0,1 – 0,6 Listelerinin Önemi
- (5) Yeni Yerli Malı Tebliği ile Tedarik Zinciri Yönetimi
- (6) Yeni Yerli Malı Tebliği’nde Yerli Kabul Edilen Özel Girdiler
- (7) Teknolojik Ürün Belgesi, Yazılım ve Yüksek Teknoloji Üretimi
- (8) Yerli Katkı Oranı Hesaplamaları: Örnek Senaryolar
- (9) Dijital Başvuru Süreci, ERP Kullanımı ve Veri Tutarlılığı
- (10) Kurumsal Görev Dağılımı ve Bakanlığın Müdahale Yetkisi
- (11) Denetim, Yaptırım ve İtiraz Mekanizmaları
- (12) Yerli Malı Belgesi İçin Hazırlık Kontrol Listesi